یخچال میرفتاح

این یخدان توی دوره‌ی قاجار با همت شخصی به نام میرفتاح ساخته شد. بعد از فروریختنِ بخش بالایی، کار بازسازی دنبال شد و بنا دوباره شکل گرفت. مهر ۱۴۰۵ هم مرحله‌ی تازه‌ای از مرمت، بندکشی حصار و آماده‌سازی محوطه در جریان بود؛ برای همین نباید ظاهر امروز رو کاملاً دست‌نخورده فرض کرد.

پیش از یخچال‌های برقی، یخ رو توی مخزن‌های عمیق و عایق نگه می‌داشتن تا توی فصل گرم دیرتر آب بشه. توی بنای قدیمیِ میرفتاح، یه ورودی برای ریختن یخ و یه راهِ پله‌دار برای رفت‌وآمد و برداشت اون وجود داشت. دیوارهای ضخیم و لایه‌های خشت کمک می‌کردن گرمای بیرون کمتر به ذخیره‌ی یخ برسه.

• گنبد بازسازی‌شده رو از فاصله ببین؛ بلندی بنا از کف تا سقف حدود دوازده متره و بالای بدنه‌ی یخدان قرار گرفته.
• بدنه یا ساقه‌ی زیر گنبد، مخزن رو به پوشش بالایی وصل می‌کنه؛ این سه بخش، ترکیب اصلی ساختمان رو می‌سازن.
• مخزن نگهداری یخ حدود چهار متر عمق داره؛ اگه امکان دیدن داخل فراهم بود، اختلاف سطح اون با زمین رو نگاه کن.

باران و برفِ فروردین ۱۳۹۸ به بخش بالاییِ خشتی نفوذ کرد و سنگینیِ رطوبت به فروریختن اون انجامید. بازسازی یخدان فقط برگردوندن یه حجم گنبدی نبود؛ مسئله‌ی حفاظت از بدنه در برابر رطوبت هم همچنان توی برنامه‌های مرمت جای داشت.