گنبد جبلیه

تاریخ دقیق ساختش معلوم نیست، ولی بنا رو به اواخر ساسانی یا اوایل دوره‌ی اسلامی نسبت می‌دن؛ انتساب به دوره‌ی سلجوقی هم مطرح شده. کاربری آغازین اون هم قطعی نیست و روایت آتشکده یا آرامگاه بودنش رو نمی‌شه به‌عنوان یه واقعیت مسلم پذیرفت.

این بنا میزبان گنجینه‌ای از کتیبه‌ها، سنگ‌قبرها و وقف‌نامه‌های سنگیه. دیدن مجموعه، فرصت خوندن رد نام‌ها و بناهای قدیمی روی سنگ رو می‌ده؛ حتی اگر نوشته‌ها رو نخونی، تفاوت خط، اندازه و قاب‌بندی هر قطعه می‌تونه توجهت رو جلب کنه.

• پایین بنا هشت‌ضلعی و سنگیه؛ طاق‌نماهای بزرگ و فرورفتگی‌های کوچک‌تر، سطح دیوارهای ضخیم رو شکل دادن.
• بخش‌های بالاتر نسبت به بدنه عقب نشستن؛ این عقب‌نشینی‌ها مثل حلقه‌هایی دور بنا دیده می‌شن.
• گنبد آجری روی ساقه‌ی سنگی قرار گرفته؛ تفاوت جنس و رنگ دو بخش رو از بیرون تماشا کن.
• توی فضای داخلی، شانزده قوس تیزدار کمک می‌کنن پایه‌ی هشت‌ضلعی به بخش گردِ زیر گنبد تبدیل بشه.
• توی گنجینه، کتیبه‌ی مسجد آبدر اشکان رابر با خط کوفی روی سنگ طبیعی و وقف‌نامه‌ی آتشکده‌ی قناتغستان هم هستن.