سنگ‌نوشته بیستون

کتیبه از دوره‌ی داریوش بزرگ و حدود ۵۲۰ پیش از میلاد مونده. نقش‌برجسته و متن‌ها یک‌باره ساخته نشدند؛ اول تصویرها و بعد نوشته‌ها به زبان‌های مختلف اضافه شدند. با اضافه شدن تصویر یکی از شورشیان، بخشی از متن ایلامی آسیب دید و نسخه‌ی دیگه‌ای از اون پایین‌تر تراشیدند.

داریوش اینجا خودش، خاندانش و چگونگی رسیدنش به پادشاهی رو معرفی می‌کنه و از شورش‌ها و نبردهایی می‌گه که پشت سر گذاشته. متن به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و اکدی نوشته شده تا روایت پادشاهی در چند زبان در دسترس باشه. توی نوشته، از آیندگان هم خواسته شده متن رو منتشر کنند.

• داریوش با تاج و کمان در نقش دیده می‌شه و گئومات زیر پاش افتاده؛ پشت سر شاه یه نیزه‌دار و یه کماندار ایستاده‌اند.
• اسیرها پشت سر هم روبه‌روی داریوش قرار گرفته‌اند و دست‌ها و گردن‌هاشون با ریسمان به هم بسته شده.
• تصویر شاه حدود ۱۸۰ سانتی‌متر بلندی داره، ولی بیشتر اسیرها کوتاه‌تر و حدود ۱۲۰ سانتی‌متر تراشیده شده‌اند.
• پنج ستون متن فارسی باستان زیر نقش‌برجسته قرار داره و نوشته‌های ایلامی و اکدی در بخش‌های کناری تراشیده شده‌اند.