دیر گچین

بنای اولیه مال دوره‌ی ساسانیه، ولی درباره‌ی سازنده‌اش روایت‌های متفاوتی هست و ساختش رو به اردشیر بابکان یا انوشیروان نسبت داده‌اند. توی دوره‌های سلجوقی، صفوی و قاجار تعمیر و بازسازی شده و شکلی که امروز داره بیشتر از دوره‌ی صفوی مونده.

اینجا محل توقف کاروان‌ها بوده و برای مسافرها، حیوان‌ها و بارشون جاهای جدا داشته. کنار حجره‌های اقامت، اصطبل، انبار علوفه، آسیاب، حمام و مسجد ساخته بودند تا کاروان توی همین مجموعه نیازهای سفرش رو برطرف کنه. وقتی مسیر جاده‌ی تهران به قم عوض شد، کاروانسرا متروکه شد و مدتی برای نگهداری دام ازش استفاده کردند.

• چهار برج گرد توی گوشه‌های بنا و دو برج نیم‌بیضی کنار ورودی جنوبی قرار دارند؛ ضخامت دیوارها و برج‌ها بیشتر از سه متره.
• حیاط مربعی حدود ۶۹ متر طول و عرض داره و توی هر ضلعش یه ایوان اصلی و ده حجره کنار هم ساخته شده.
• جلوی هر حجره یه ایوان کوچیک با ارتفاع حدود یک تا یک‌ونیم متر هست که پیاده و سوار کردن بار رو راحت‌تر می‌کرده.
• پشت اتاق‌ها، اصطبل‌ها به شکل دالان‌های دراز با طاق‌های ضربی ساخته شده‌اند و با دو خروجی به حیاط می‌رسند.