اسپی مزگت

تاریخ دقیق آغاز بنا یکدست روایت نشده، ولی نتایج کاوش‌ها استفاده از اون رو در دوره‌ی سلجوقی و بعدتر صفوی نشون می‌دن. انتساب بنا به آتشکده‌ی ساسانی قطعی نیست. اسپی مزگت در مهر ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده.

بنا در دوره‌هایی کاربری مسجد و عبادتگاه داشته و در دوره‌ی صفوی دوباره مورد استفاده قرار گرفته. در بررسی محوطه، از وجود یه گورستان در مجاورت اون هم یاد شده. این سابقه نشون می‌ده که ساختمان از محیط پیرامونش جدا نبوده.

• طاق بلند ورودی از بخش‌های شاخص باقی‌مانده‌ی بناست و به معماری دوره‌ی سلجوقی نسبت داده می‌شه.
• بخشی از شبستان و چند دیوار مجاور باقی مونده‌اند؛ شکل امروز بنا کامل نیست.
• در دیوارها و سقف ترک‌هایی وجود داره و رشد ریشه‌ی درختان از عوامل آسیب به اون بوده.
• جای بنا کنار رودخانه‌ی دیناچاله؛ فرسایش و سیلاب به بخش جنوبی اون آسیب زده‌اند.

نام تالشی بنا، «مسجد سپید»، یکی از راه‌های شناخت اون در منطقه‌ست. بررسی‌های باستان‌شناسی در چند مرحله انجام شده و میان روایت آتشکده بودن و شواهد دوره‌ی اسلامی تفاوت گذاشته‌اند؛ برای همین بهتره همه‌ی روایت‌ها رو هم‌ارزِ یافته‌های کاوش ندونیم.