مسجد جامع کبیر نی‌ریز

ایوان اصلی به قرن چهارم هجری برمی‌گرده و ساختش پیش از دوره‌ی سلجوقیه. مقدسی تاریخ ساخت اون رو ۳۴۰ هجری نوشته و آندره گدار هم ایوان رو به میانه‌ی همین قرن نسبت داده. در بازسازی‌های قرن چهارم تا ششم، مسجد بزرگ‌تر شد و ایوان کوچک‌تری روبه‌روی ایوان اصلی ساختن. بنا در نهم مرداد ۱۳۱۲ با شماره‌ی ۱۹۲ ثبت ملی شد.

بنا برای نماز و عبادت استفاده می‌شده و فضای اصلی اون ایوانی رو به قبله بوده. انتهای جنوبی ایوان بسته‌ست و محراب همون‌جا قرار داره، ولی سمت شمالی کاملاً به حیاط باز می‌شه.

• ایوان اصلی فضایی کشیده با پوشش طاقی داره که از حیاط تا دیوار بسته‌ی محراب ادامه پیدا می‌کنه.
• در ضلع‌های شرقی و غربی ایوان، طاق‌های عمیق محرابی‌شکل راه ارتباط با شبستان‌ها هستن.
• ایوان کوچک‌تر در طرف مقابل ایوان اصلی ساخته شده و یکی از افزوده‌های دوره‌های بعدی مسجده.
• محراب با گچ‌بری برجسته‌ی نقش‌های هندسی و گل‌وگیاه تزیین شده و دورش آیه‌ها و نام معصومان نوشته شده.