دژ شمس کلایه

دژ به دوره‌ی سلجوقی و اسماعیلی‌ها، توی سده‌های پنجم تا هفتم قمری مربوطه. بااین‌حال نشونه‌هایی از استفاده‌ی غارها پیش از دوره‌ی اسلامی هم پیدا شده؛ سفال‌های غارها و گورستانِ دامنه از پیشینه‌ی طولانی‌ترِ حضور آدم‌ها توی محدوده خبر می‌دن.

شمس‌کلایه بخشی از شبکه‌ی دفاعی و پشتیبانیِ دژهای الموت بوده. جای بلند و غارهای طبیعی، امکان استفاده از خود صخره رو توی معماری فراهم می‌کرده. احتمال می‌دن بعضی غارها انبار ابزار جنگی بوده باشن، ولی اسم محلیِ هر غار به‌تنهایی کاربردش رو نشون نمی‌ده.

• توده‌ی سنگِ زیر دژ رو نگاه کن؛ کنگلومرا از قطعه‌سنگ‌ها و سنگ‌ریزه‌های به‌هم‌چسبیده تشکیل شده و بافت مشخصی داره.
• دهانه‌های غارهای طبیعی رو از مسیر امن ببین؛ توی این مجموعه هفت غار با نام‌های محلی شناخته می‌شن.
• بقایای دیوارهای سنگی و سازه‌های خشتی و آجری کنار غارها رو تماشا کن؛ طبیعت و بنای دست‌ساز اینجا کنار هم قرار گرفتن.

اسم‌هایی مثل گرم‌لوکا، طویله، حمام، انبار و هفتک برای غارها به کار می‌ره. همین نام‌گذاری‌ها بخشی از شناخت محلیِ مجموعه‌ست؛ ولی نباید تنها از اسم حمام یا انبار، درباره‌ی کارکرد باستانیِ اون فضا نتیجه گرفت.